ÖLÇEKLEME VE İNOVASYON

30 Ocak -5 Şubat 2026 Tarihli Oksijen Haftalık Gazetesinin Ekonomi Başlığında Konuk Yazar olarak Sabancı Holding CEO’su Sayın Kıvanç Zaimler’ in Davos izlenimlerini okurken Ölçekleme ve İnovasyon hakkında bir şey yazmak gereğini hissettim.

Bu yıl ki Davos geçmiş yıllardakinden daha farklı boyutları olan Dünya Ekonomik Zirvesi olarak tarihteki yerini aldı. Sayın Zaimler, Davos’un sessiz kelimesi: Ölçeklenme ile siyaset kakofonisi arasında ekonominin sessizce fısıldadığı sırrı bizlere tam da anlamıyla açıklıyor detaylı yazısında.

Yazının içinde Davos’tan ilginç bilgiler ve içerikler bulunmakta, benim ilgi mi, ölçeklenme sessiz kelimesi ve İnovasyon ilişkisi çekti. Bu minvalden devam edelim.

Zaimlerin ifadeleri ile giriş yapalım konuya;

“ …Bunun birçok nedeni olabilir. Ama belki de en önemlisi şu: İş dünyası, yıllardır Davos’a hükmeden temalar arasında yer alan ‘kırılgan dünya’, ‘yorulmuş sistemler’ ve ‘aşınmış güven’ gibi sorunların sadece konuşarak, diyalog kurarak çözülemeyeceğini defalarca tecrübe etmiş durumda.

Bu yüzden de diyaloğun ötesine geçmek, artık sözün aksiyona dönüşmesini garanti altına almak, paydaşlar nezdinde güvenin kalıcı ve gerçekçi şekilde yeşermesini sağlamak iş dünyası için artık tek çıkar yok. Ama nasıl?

Davos’un ve iş dünyasının bu alanda getirdiği en güçlü çözüm önerisi: Ölçeklenme.”

Ölçeklenmeyi böyle duyurduktan sonra, Davos’ta bu önerinin hangi soru çevresinde masaya yatırıldığını da şöyle belirtiyor Sayın Zaimler;

“Davos’un ana temasını destekleyen temel sorular arasında bu yıl ilk kez ölçeklenme kavramı yer aldı ve şu soru masaya yatırıldı: İnovasyon ölçeklenebilir ve sorumlu bir şekilde nasıl hayata geçirebiliriz?”

Ölçeklenme önerisi için en başta gerekli olan ölçme kavramıdır. Ölçme veya ölçü, bilinmeyen bir büyüklüğün aynı türden olan, ancak bilinen bir büyüklükle kıyaslanmasıdır. Ölçme işleminde elde edilenler sayesinde elimizdeki olguyu ölçeklendirebiliriz. Tanımından da anlaşılacağı gibi ölçme ve ölçeklenmeyi İnovasyon kavramına uygulamak göründüğü kadar da kolay değildir. Kolay olmaması, yapılamayacağı anlamına da gelmemektedir.

Bugün özellikle İnovasyon öncesinde ortaya çıkmış olan birçok kavram (planlama, prodüktivite, kalite, sürdürülebilirlik vb) konusunda ölçme ve değerlendirme arasında bayağı bir karışıklık yaşanmış ve yaşanmaktadır. En basitinden ölçme ve değerlendirme arasındaki belli başlı farkları belirtmekte fayda vardır. Ölçme ölçülen özelliğin miktarını gösterir, değerlendirme ise bu miktarın amaca göre yeterliliğinin yorumudur. Ölçme daha çok objektiftir, değerlendirme ise daha çok kişisel kanıtlara dayanır. Ölçme sayı ve sembollerle ifade edilirken değerlendirmede sonuç, yargı ve karar vardır.

Bugün yine özellikle İnovasyon konusunda objektif sayı ve semboller olmadan yapılan sonuç, yargı ve kararlarla karşı karşıya kalmaktayız.

İnovasyon insanın etkisi altında olan ve insanların şekillendirdiği her şey de vardır ve ilgilidir. Bazen tözü bazen de ilineğidir ama hep vardır. Buna ekonomi, bilim, sanat, siyaset, sosyal hayat veya daha eklenebilecek her şeyde diyebiliriz.

Türkiye de İnovasyon hakkında uzman isimlerin başında gelen Ferhat Demir’in kitaplarında, yazılarında ve konuşmalarında da belirttiği benim burada belki de tam ifade edemeyeceğim; “İnovasyon ekonomik bir değer üretmeli, ortaya koymalıdır”. Buradan sosyal boyutlarda ortaya konulanlar İnovasyon değildir manası çıkarmamak gerekir. İşin sonucunda sosyal ve ekonomik olanlar değer üretmektedir. Bu üretilen, ortaya konulan değerin en başından ölçeklenmesi ortaya çıkar değerin değerlendirmesinin bu ölçeklenmeye göre yapılması gerektiğini belirtir. Ölçemediğimiz, ölçeklendiremediğimiz değer, değer değildir.

Yıllar evvel Planlama çok önemliydi. Planlıyorduk, projelendiriyorduk sonuç hakkında ve sonrası için bir sistemi bir türlü işletemiyorduk. Bu planlama sonucu gerçekleşen projelerin devamında ne olduğunu veya gerçekleşmeyen, yarım kalan projelerin sebeplerini bir türlü ölçeklendirmiyorduk. Bol bol elde hiçbir veri olmadan değerlendirmeler yaparak geçiştiriyorduk.

Aynısını kalite sistemlerinde yaptık, olayı kurum içi bürokratik evrakçılığa indirgedik. Sürdürülebilirlik bu ölçeklemeden değerlendirme hastalığımıza kurban gitti. İnovasyonun matematiğini ve değer sembollerini oluşturabilirsek bu fırsatı da kaçırmadan değerlendirebiliriz. Burada tanımların da gösterdiği gibi ölçekleme için belli referans kıyaslara ihtiyaç duyacağız. Ölçü birimlerinin ne olacağı, ölçekleme için neyle kıyaslayacağımızı bilmek gibi önümüzde belki de bir yığın sorunda var. Unutulmamalıdır ki sorun varsa, çözüm üretilebilir.

İnovasyon da bu ölçeklendirme iletişimin dilini ve güven algısını yeni baştan oluşturacaktır. Hız, zaman kavramları bu matematiğin için anlam ifade edecektir. Ekosistem, ekosistem içindeki düzenlemeler ve sermaye ilişkisi bu matematikle formüle edilebilecek, İnovasyonun dili ortak bir dil olacaktır. İnovasyon bu ortak bir dille artık daha ayakları yere basar şekilde değerlendirebilecek ve yarattığı değer ölçülebilecektir.

Bugünkü ekosistem göstermiştir ki Ölçeklenme bir zorunluluktur Ya da Sayın Zaimlerin Yapay Zeka ile yaptığı sohbette Yapay Zekanın yorumunda belirttiği gibi; “Ölçeklenme artık lüks değil, mecburiyettir.”

Sevgiyle kalın